Ìtàn àtijọ́ ni. Kódà nígbà tí gbèsè ẹrú jẹ́ òfin ní Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà kí Ogun Abẹ́lé Amẹ́ríkà tó bẹ̀rẹ̀ (1861-65), orílẹ̀-èdè náà tẹnumọ́ láti fi ara rẹ̀ hàn gẹ́gẹ́ bí àpẹẹrẹ tiwantiwa fún gbogbo ayé. Kódà ogun abẹ́lé tó kún fún ẹ̀jẹ̀ jùlọ tí orílẹ̀-èdè Yúróòpù tàbí Àríwá Amẹ́ríkà kò tíì jà títí di àkókò yẹn, èyí sì yí ìwà rere rẹ̀ padà.
Ó sì fẹ́rẹ̀ẹ́ tó ìdá méjì nínú mẹ́ta ọ̀rúndún ogún, ìyàsọ́tọ̀ tó burú jùlọ àti tó burú jùlọ — tí wọ́n sábà máa ń fi ìpànìyàn, ìfìyàjẹni àti ìpànìyàn mú — ni wọ́n ń ṣe káàkiri àwọn ìpínlẹ̀ gúúsù Amẹ́ríkà, kódà bí ẹgbẹẹgbẹ̀rún àwọn ọmọ ogun Amẹ́ríkà ṣe ń jà láti gbèjà ìjọba tiwantiwa nínú ogun àìlópin, tí ó sábà máa ń jẹ́ nítorí àwọn aláṣẹ aláìláàánú, kárí ayé.
Èrò náà pé Amẹ́ríkà ló ń ṣàpẹẹrẹ àpẹẹrẹ ìjọba tiwantiwa àti ìjọba tó tọ́ kárí ayé jẹ́ ohun tí kò dáa rárá. Nítorí pé bí “òmìnira” tí àwọn olóṣèlú àti àwọn onímọ̀ nípa Amẹ́ríkà bá fẹ́ràn láti máa sọ̀rọ̀ nípa rẹ̀ láìlópin bá túmọ̀ sí ohunkóhun, ó yẹ kí ó jẹ́ òmìnira láti fara da onírúurú nǹkan.
Ṣùgbọ́n ìwà rere àti ìwà rere tí àwọn ìjọba Amẹ́ríkà ti ń ṣe ní ọdún mẹ́rìnlélógójì sẹ́yìn yàtọ̀ pátápátá. “Òmìnira” jẹ́ òmìnira ní ìfọwọ́sowọ́pọ̀ gẹ́gẹ́ bí wọ́n ṣe sọ, bí ó bá bá àwọn ire orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, ìlànà àti ẹ̀tanú mu.
Àìlóye àti ìdánrawò ìgbéraga tí ó hàn gbangba yìí ni a lò láti dá ìṣàkóṣo kékeré ti Amẹ́ríkà àti gbígbà àwọn orílẹ̀-èdè láti Afghanistan sí Iraq láre àti wíwà àwọn ọmọ ogun Amẹ́ríkà ní Siria láìka àwọn ìbéèrè tí ìjọba Damasku béèrè àti òfin àgbáyé sí.
Saddam Hussein jẹ́ ẹni tí ìjọba Jimmy Carter àti Ronald Reagan tẹ́wọ́ gbà ní ọdún 1970 àti 1980 nígbà tí ó pàṣẹ láti kọlu Iran àti níwọ̀n ìgbà tí ó bá ń bá àwọn ará Iran jà nínú ogun tí ó kún fún ẹ̀jẹ̀ jùlọ nínú ìtàn Àárín Gbùngbùn Ìlà Oòrùn.
Ó di “àpẹẹrẹ ibi” àti ìkà ní ojú Amẹ́ríkà nígbà tí ó gbógun ti Kuwait ní ìlòdì sí ìfẹ́ Amẹ́ríkà.
Ó yẹ kí ó hàn gbangba ní Washington pàápàá pé kò sí àpẹẹrẹ ìjọba tiwantiwa kan ṣoṣo.
Onímọ̀ ọgbọ́n ìṣèlú ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì tó ti kú, Isaiah Berlin, ẹni tí mo ní àǹfààní láti mọ̀ àti láti kẹ́kọ̀ọ́ lábẹ́ rẹ̀, ti kìlọ̀ nígbà gbogbo pé ìgbìyànjú láti fi ìlànà ìjọba kan ṣoṣo lé ayé lórí, ohunkóhun tí ó bá jẹ́, yóò yọrí sí ìjà, tí ó bá sì yọrí sí rere, a lè ṣe é nípa fífi agbára ìjẹgàba tó ga jù bẹ́ẹ̀ lọ sí i.
Àlàáfíà àti ìlọsíwájú tòótọ́ yóò dé nígbà tí àwọn àwùjọ tó ti ní ìmọ̀ ẹ̀rọ tó ga jùlọ àti alágbára ológun bá gbà pé onírúurú ìjọba ló wà káàkiri àgbáyé àti pé wọn kò ní ẹ̀tọ́ àtọ̀runwá láti máa rìn kiri láti wó wọn lulẹ̀.
Èyí ni àṣírí àṣeyọrí ìṣòwò, ìdàgbàsókè àti ìlànà ìṣèlú ti China, bí ó ṣe ń wá àjọṣepọ̀ tó ṣe àǹfààní fún gbogbo orílẹ̀-èdè pẹ̀lú àwọn orílẹ̀-èdè mìíràn láìka ètò ìṣèlú àti èrò tí wọ́n ń tẹ̀lé sí.
Àpẹẹrẹ ìjọba China, tí wọ́n fi ẹ̀gàn bá ní Amẹ́ríkà àti àwọn ọ̀rẹ́ rẹ̀ kárí ayé, ti ran orílẹ̀-èdè náà lọ́wọ́ láti mú ọ̀pọ̀ ènìyàn kúrò nínú ipò òṣì ní ogójì ọdún sẹ́yìn ju orílẹ̀-èdè mìíràn lọ.
Ìjọba orílẹ̀-èdè China ti ń fún àwọn ènìyàn rẹ̀ ní agbára pẹ̀lú àṣeyọrí tó ń pọ̀ sí i, ààbò ọrọ̀ ajé àti ọlá ẹnìkọ̀ọ̀kan tí wọn kò tíì mọ̀ rí.
Ìdí nìyí tí àwọn ará China fi di àwòkọ́ṣe tí wọ́n ń gbajúmọ̀ tí wọ́n sì ń tẹ̀ lé àpẹẹrẹ rẹ̀ fún àwọn àwùjọ tó ń pọ̀ sí i. Èyí ló sì tún ṣàlàyé ìjákulẹ̀, ìbínú àti ìlara tí Amẹ́ríkà ní sí China.
Báwo ni a ṣe lè sọ pé ètò ìjọba Amẹ́ríkà jẹ́ tiwantiwa nígbà tí ó ti ń ṣàkóso ìbàjẹ́ ìgbésí ayé àwọn ènìyàn rẹ̀ fún ìdajì ọ̀rúndún tó kọjá?
Àwọn ohun tí wọ́n ń kó wọlé láti ilẹ̀ China fún àwọn ilé iṣẹ́ Amẹ́ríkà tún jẹ́ kí Amẹ́ríkà dènà ìfàsẹ́yìn owó ọjà àti kí wọ́n dín iye owó ọjà tí wọ́n ń ṣe fún àwọn ènìyàn wọn kù.
Bákan náà, àwọn àpẹẹrẹ àkóràn àti ikú nínú àjàkálẹ̀ àrùn COVID-19 fihàn pé ọ̀pọ̀ àwọn ẹ̀yà kéékèèké ní gbogbo Amẹ́ríkà, títí bí àwọn ará Áfíríkà Amẹ́ríkà, àwọn ará Éṣíà àti àwọn ará Hispaniki — àti àwọn ará Amẹ́ríkà tí wọ́n “wà ní ìpamọ́” ní “àwọn ìpamọ́” aláìní wọn — ni wọ́n ṣì ń ṣe ìyàsọ́tọ̀ sí ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọ̀nà.
Títí di ìgbà tí a ó fi yanjú àwọn ìwà àìtọ́ ńlá wọ̀nyí tàbí tí a ó fi dín wọn kù gidigidi, kò yẹ kí àwọn aṣáájú Amẹ́ríkà máa bá a lọ láti máa kọ́ àwọn ẹlòmíràn nípa ìjọba tiwantiwa.
Àkókò ìfìwéránṣẹ́: Oṣù Kẹ̀wàá-18-2021
