Àwọn ògbógi kárí ayé sọ pé àwọn ìlànà ìnáwó oníwà ipá àti àìníṣe tí Amẹ́ríkà gbé kalẹ̀ ti fa ìfàsẹ́yìn owó púpọ̀ kárí ayé, èyí sì ti fa ìdàrúdàpọ̀ ọrọ̀ ajé tó gbòòrò àti ìdàgbàsókè òṣì, pàápàá jùlọ ní àwọn orílẹ̀-èdè tó ń dàgbàsókè.
Ní ìjàkadì láti dènà ìfàsẹ́yìn owó ilẹ̀ Amẹ́ríkà tó pọ̀ jù, èyí tó ga ju ìpín mẹ́sàn-án lọ ní oṣù kẹfà, Àjọ Ìpamọ́ Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà ti gbé ìwọ̀n èlé owó sókè ní ìgbà mẹ́rin sí ìpele ìsinsìnyí tó wà láàárín ìpín 2.25 sí 2.5 nínú ọgọ́rùn-ún.
Benyamin Poghosyan, alága ti Center for Political and Economic Strategic Studies ní Yerevan, Armenia, sọ fún China Daily pé ìlọsókè náà ti da ọjà ìṣúná owó àgbáyé rú, pẹ̀lú ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn orílẹ̀-èdè tó ń dàgbàsókè tí wọ́n ń dojúkọ ìfàsẹ́yìn owó gíga, tí ó sì ń dí ìgbìyànjú wọn láti rí ìfaradà ìṣúná owó lọ́wọ́ àwọn ìpèníjà kárí ayé.
Ó ní, “Ó ti yọrí sí ìdínkù owó Euro àti àwọn owó míìrán, yóò sì máa mú kí owó ìfọ́síwájú pọ̀ sí i.”
Àwọn oníbàárà ń ra ẹran ní ilé ìtajà oúnjẹ Safeway bí owó oṣù ṣe ń pọ̀ sí i ní Annapolis, Maryland
Ní Tunisia, a retí pé owó dọ́là tó lágbára àti ìdàgbàsókè tó lágbára nínú iye owó ọkà àti agbára yóò mú kí àìtó owó orílẹ̀-èdè náà pọ̀ sí 9.7 nínú ọgọ́rùn-ún ti GDP ní ọdún yìí láti ohun tí a ti sọ tẹ́lẹ̀ pé yóò jẹ́ 6.7 nínú ọgọ́rùn-ún, gẹ́gẹ́ bí gómìnà ilé ìfowópamọ́ àárín gbùngbùn Marouan Abassi ti sọ.
Nígbà tí ó bá fi máa di òpin ọdún yìí, a sàsọtẹ́lẹ̀ pé gbèsè gbogbogbòò tí orílẹ̀-èdè náà ní yóò dé 114.1 billion dinars ($35.9 billion), tàbí 82.6 ogorun ti GDP rẹ̀. Tunisia yóò máa lọ sí àìlera tí ìbàjẹ́ owó rẹ̀ bá ń bá a lọ, ilé ìfowópamọ́ Morgan Stanley kìlọ̀ ní oṣù kẹta.
Àfikún owó ọdọọdún ti Turkey dé ipele giga ti o ga julọ ni 79.6 ogorun ni Oṣu Keje, eyi ti o ga julọ ni ọdun 24. Dọla kan ni a ta ni 18.09 lira Tọki ni Oṣu Kẹjọ Ọjọ 21, eyi ti o samisi pipadanu ni iye 100 ogorun ni akawe pẹlu ọdun kan sẹhin, nigbati oṣuwọn paṣipaarọ jẹ 8.45 lira si dola.
Láìka àwọn ìsapá ìjọba pẹ̀lú gbígbé owó oṣù tó kéré jùlọ sókè láti dáàbò bo àwọn ènìyàn kúrò nínú ìṣòro owó tí ìfàsẹ́yìn owó tí ó ga ń fà, àwọn ará Turkey ń tiraka láti rí owó tí wọ́n nílò.
Tuncay Yuksel, onílé ìtajà ìtajà ní Ankara, sọ pé ìdílé òun ti kúrò nínú àkójọ oúnjẹ bíi ẹran àti wàrà nítorí owó tí wọ́n ń tà láti ìbẹ̀rẹ̀ ọdún yìí.
“Ohun gbogbo ti di gbowolori diẹ sii, agbara rira awọn ara ilu si ti dinku pupọ,” Xinhua News Agency fa jade Yuksel bi o ti sọ. “Awọn eniyan kan ko le ni owo lati ra awọn aini ipilẹ.”
Poghosyan sọ pé, ìlọsókè owó èlé owó ti US Fed ti “dájúdá pé ó fa ìfàsẹ́yìn owó ní àwọn orílẹ̀-èdè tó ń gòkè àgbà”.
“Amẹrika n lo agbara owo dola lati lepa awọn anfani ipinlẹ rẹ. Amẹrika yẹ ki o jẹbi fun awọn iṣe rẹ, paapaa bi Amẹrika ṣe n ṣe afihan ara rẹ gẹgẹbi olugbeja agbaye ti awọn ẹtọ eniyan ti o bikita nipa gbogbo eniyan.”
"Ó mú kí ìgbésí ayé àwọn ènìyàn mílíọ̀nù mẹ́wàá lọ sí ìbànújẹ́, ṣùgbọ́n mo gbàgbọ́ pé Amẹ́ríkà kò bìkítà rárá."
Jerome Powell, alága Àpapọ̀ Àpapọ̀ ti Amẹ́ríkà, kìlọ̀ ní ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù kẹjọ pé ó ṣeéṣe kí Amẹ́ríkà gbé èlé owó tó pọ̀ sí i kalẹ̀ ní oṣù tó ń bọ̀, ó sì ti pinnu láti dín ìfàsẹ́yìn owó tó ga jùlọ láàárín ogójì ọdún kù.
Tang Yao, olùkọ́ni tó jẹ́ akẹ́kọ̀ọ́ ní Guanghua School of Management ní Peking University, sọ pé dídín ìfọ́sípò ni ohun àkọ́kọ́ tó yẹ kí Washington ṣe, nítorí náà, a retí pé kí Fed máa gbé ìfọ́sípò náà sókè fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọdún tó ń bọ̀.
Èyí yóò fa ìṣòro owó ní gbogbo àgbáyé, yóò mú kí owó tó pọ̀ láti ọjà àgbáyé wọ Amẹ́ríkà àti ìdínkù owó púpọ̀ sí i, Tang sọ, ó fi kún un pé ètò náà yóò tún mú kí ọjà ìdókòwò àti owó ìdókòwò dínkù, àti pé àwọn orílẹ̀-èdè tí kò ní ètò ọrọ̀ ajé àti ìnáwó tó lágbára yóò ní ewu púpọ̀ bíi kí gbèsè wọn pọ̀ sí i.
Àjọ Àgbáyé ti kìlọ̀ pé ìgbìyànjú Fed láti gbógun ti ìfúnpá owó lè kọlu àwọn ọjà tó ń yọjú tí wọ́n kún fún gbèsè owó ilẹ̀ òkèèrè.
Ó sọ pé, “Ìdíwọ́ àìdúróṣinṣin ti àwọn ipò ìṣúná owó àgbáyé yóò jẹ́ ìpèníjà pàtàkì fún àwọn orílẹ̀-èdè tí wọ́n ní àwọn àìlera ìṣúná owó gíga, àwọn ìpèníjà tí ó ní í ṣe pẹ̀lú àjàkálẹ̀-àrùn tí a kò yanjú àti àwọn àìní ìnáwó tó ṣe pàtàkì láti òde.”
Ipa ìtújáde
Wu Haifeng, olùdarí àgbà ti Fintech Center ti Shenzhen Institute of Data Economy, tún gbé àníyàn dìde lórí ipa ìdàgbàsókè ti ìlànà Fed, ó ní ó ń mú àìdánilójú àti ìdàrúdàpọ̀ wá sí ọjà àgbáyé, ó sì ń kọlu ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ọrọ̀ ajé ní ọ̀nà líle.
Wu sọ pé, gbígbé owó èlé sókè kò dín ìfàsẹ́yìn owó ilẹ̀ Amẹ́ríkà kù dáadáa, bẹ́ẹ̀ ni kò dín iye owó àwọn oníbàárà orílẹ̀-èdè náà kù.
Àfikún owó àwọn oníbàárà ní Amẹ́ríkà ga sókè ní ìpín 9.1 láàárín oṣù méjìlá sí Okudu kẹfà, èyí sì ni ìbísí tó yára jùlọ láti oṣù kọkànlá ọdún 1981, gẹ́gẹ́ bí àwọn nọ́mbà ìjọba ṣe sọ.
Sibẹsibẹ, AMẸRIKA ko fẹ lati gba gbogbo eyi ati ṣiṣẹ pẹlu awọn orilẹ-ede miiran lati mu agbaye pọ si nitori ko fẹ lati gbe lodi si awọn anfani ti o ni ibatan pẹlu awọn ọlọrọ ati ile-iṣẹ ologun, Wu sọ.
Fún àpẹẹrẹ, owó orí tí a gbé kalẹ̀ sí China tàbí èyíkéyìí ìjìyà lórí àwọn orílẹ̀-èdè mìíràn kò ní ipa kankan ju kí àwọn oníbàárà Amẹ́ríkà náwó púpọ̀ sí i kí wọ́n sì halẹ̀ mọ́ ọn ní US, Wu sọ.
Àwọn ògbógi rí i pé fífi àwọn ìjìyà lé àwọn ènìyàn lọ́wọ́ jẹ́ ọ̀nà mìíràn tí Amẹ́ríkà yóò fi mú kí agbára owó rẹ̀ pọ̀ sí i.
Láti ìgbà tí wọ́n ti dá ètò Bretton Woods sílẹ̀ ní ọdún 1944, owó ilẹ̀ Amẹ́ríkà ti di owó ìpamọ́ àgbáyé, àti láti ọ̀pọ̀ ọdún sẹ́yìn, Amẹ́ríkà ti dúró gẹ́gẹ́ bí ètò ọrọ̀ ajé tó ga jùlọ ní àgbáyé.
Sibẹsibẹ, idaamu eto-ọrọ agbaye ti ọdun 2008 samisi ibẹrẹ opin ijọba apapọ ti Amẹrika. Idinku AMẸRIKA ati "idisoke awọn miiran", pẹlu China, Russia, India ati Brazil, ti koju ipo olori AMẸRIKA, Poghosyan sọ.
Bí Amẹ́ríkà ṣe bẹ̀rẹ̀ sí í dojú kọ ìdíje tó ń pọ̀ sí i láti ọ̀dọ̀ àwọn ilé iṣẹ́ agbára mìíràn, wọ́n pinnu láti lo ipa tí dọ́là náà ní gẹ́gẹ́ bí owó ìpamọ́ kárí ayé nínú ìsapá wọn láti dènà ìdìde àwọn mìíràn àti láti pa agbára ìjọba Amẹ́ríkà mọ́.
Ní lílo ipò owó dọ́là, Amẹ́ríkà halẹ̀ mọ́ àwọn orílẹ̀-èdè àti àwọn ilé-iṣẹ́, wọ́n ní yóò gé wọn kúrò nínú ètò ìnáwó àgbáyé tí wọn kò bá tẹ̀lé ìlànà Amẹ́ríkà, ó ní.
Poghosyan sọ pé, “Iran ni ẹni àkọ́kọ́ tí wọ́n fi òfin yìí jẹ níyà, èyí tí wọ́n fi sí abẹ́ ìjìyà ọrọ̀ ajé líle koko.” “Lẹ́yìn náà ni Amẹ́ríkà pinnu láti lo ìlànà ìjìyà yìí sí China, pàápàá jùlọ sí àwọn ilé iṣẹ́ ìbánisọ̀rọ̀ ti China, bíi Huawei àti ZTE, tí wọ́n jẹ́ àwọn olùdíje pàtàkì fún àwọn ilé iṣẹ́ IT ti Amẹ́ríkà ní àwọn agbègbè bíi nẹ́tíwọ́ọ̀kì 5G àti ìmọ̀ ìjìyà.”
Ohun èlò ìṣèlú ilẹ̀ ayé
Poghosyan sọ pé ìjọba Amẹ́ríkà ń lo dọ́là náà sí i gẹ́gẹ́ bí ohun èlò pàtàkì láti gbé àwọn ohun ìní rẹ̀ lárugẹ ní ti ìpìlẹ̀ ayélujára àti láti dènà ìbísí àwọn ẹlòmíràn, ìgbẹ́kẹ̀lé nínú dọ́là náà ń dínkù, ọ̀pọ̀ àwọn orílẹ̀-èdè tó ń dàgbàsókè sì ń fẹ́ láti fi sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí owó pàtàkì fún ìṣòwò.
“Àwọn orílẹ̀-èdè wọ̀nyẹn yẹ kí wọ́n ṣe àgbékalẹ̀ àwọn ọ̀nà láti dín ìgbẹ́kẹ̀lé wọn lórí owó Amẹ́ríkà kù, bí bẹ́ẹ̀ kọ́, wọ́n á wà lábẹ́ ewu láti ba àwọn ọrọ̀ ajé wọn jẹ́ nígbà gbogbo.”
Tang ti Ile-ẹkọ Iṣakoso Guanghua daba pe awọn eto-ọrọ aje to n dagbasoke yẹ ki o yatọ si ni iṣowo ati inawo nipa jijẹ nọmba awọn alabaṣepọ iṣowo pataki ati awọn orisun ti inawo ati awọn ibi idoko-owo, ni igbiyanju lati dinku igbẹkẹle wọn lori eto-ọrọ aje AMẸRIKA.
Ìdínkù owó dọ́là yóò ṣòro ní àkókò kúkúrú àti àárín, ṣùgbọ́n ọjà àti ètò owó àgbáyé tó lágbára àti onírúurú lè dín ìgbẹ́kẹ̀lé dọ́là Amẹ́ríkà kù, kí ó sì mú kí ètò ìnáwó àgbáyé dúró ṣinṣin, Tang sọ.
Ọpọlọpọ awọn orilẹ-ede ti dinku iye gbese AMẸRIKA ti wọn ni ati pe wọn ti bẹrẹ si pin awọn iṣura paṣipaarọ ajeji wọn.
Ilé ìfowópamọ́ Ísírẹ́lì kéde ní oṣù kẹrin pé wọ́n ti fi owó Canada, Australia, Japan àti China kún owó ìdókòwò wọn, èyí tí wọ́n ti fi dọ́là Amẹ́ríkà, owó ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì àti owó Euro pamọ́ tẹ́lẹ̀.
Dọ́là Amẹ́ríkà jẹ́ ìpín 61 nínú ọgọ́rùn-ún nínú owó ìpamọ́ ilẹ̀ òkèèrè orílẹ̀-èdè náà, ní ìfiwéra pẹ̀lú ìpín 66.5 nínú ọgọ́rùn-ún tẹ́lẹ̀.
Ilé ìfowópamọ́ àpapọ̀ ilẹ̀ Íjíbítì tún ti ṣe àgbékalẹ̀ ètò ìdókòwò onírúurú nípa ríra wúrà tó tó mẹ́rìnlélógójì ní ìdá mẹ́rin àkọ́kọ́ ọdún yìí, èyí tó jẹ́ ìdàgbàsókè 54 nínú ọgọ́rùn-ún, gẹ́gẹ́ bí Ìgbìmọ̀ Wúrà Àgbáyé ti sọ.
Àwọn orílẹ̀-èdè mìíràn bíi Íńdíà àti Ìrán ń jíròrò bí wọ́n ṣe lè lo owó orílẹ̀-èdè nínú ìṣòwò àgbáyé wọn.
Aṣáájú Àgbà ní Iran Ayatollah Ali Khamenei ké sí ní oṣù Keje fún fífi dọ́là sílẹ̀ díẹ̀díẹ̀ nínú ìṣòwò àárín méjì pẹ̀lú Russia. Ní ọjọ́ kọkàndínlógún oṣù Keje, orílẹ̀-èdè Islam bẹ̀rẹ̀ ìṣòwò rial-rouble nínú ọjà pàṣípààrọ̀ owó òkèèrè wọn.
Poghosyan sọ pé, “Dọla naa si n pa ipa rẹ̀ mọ́ gẹ́gẹ́ bí owó ìpamọ́ kárí ayé, ṣùgbọ́n ilana yíyọ owó kúrò ti bẹ̀rẹ̀ sí í yára kánkán.”
Bákan náà, ìyípadà ètò lẹ́yìn Ogun Àtijọ́ yóò yọrí sí ìdásílẹ̀ ayé onípopo púpọ̀ àti òpin ìṣàkóso pátápátá ti Amẹ́ríkà, ó sọ.
Àkókò ìfìwéránṣẹ́: Oṣù Kẹsàn-05-2022
